Spis wszystkich numerów

Tom 41 (2020): Analizy — interpretacje — rewizje

Z radością oddajemy w ręce czytelników i czytelniczek kolejny, 41. już, numer naszego pisma. W tomie tym znalazło się kilkanaście artykułów o różnorodnej tematyce – ich autorki i autorzy przyglądają się m.in. awangardowym eksperymentom letrystów, archiwalnej spuściźnie Orsona Wellesa, filmom inspirowanym twórczością Bolesława Leśmiana czy komunikacyjnym aspektom recenzji filmowych.  Osobnych analiz doczekały się m.in. produkcje Emerald Fennell, Anga Lee, Juliusza Machulskiego i Chan-wook Parka. W numerze nie zabrakło także rozważań na temat fenomenów kultury popularnej –  kina sexploitation, filmów sensacyjnych i kryminalnych czy współczesnych seriali. Mamy nadzieję, że ta różnorodność, wzbogacona dodatkowo także wielością perspektyw badawczych obieranych przez poszczególnych autorów i poszczególne autorki, sprawi, iż najnowszy tom „Studiów Filmoznawczych” okaże się interesujący i przykuje na dłużej uwagę naszych czytelniczek i czytelników.

Tom 40 (2019): Święci na ekranie filmowym

O zawartości niniejszego tomu noszącego tytuł Święci na ekranie filmowym najlepiej mówi fragment wstępu pióra znakomitego polskiego reżysera: „Filmy, o których traktuje ta książka, są z założenia elitarne, gdyż w większości wychodzą z ofertą do nieprzekonanych i przynoszą zastanowienie, a nie gotową odpowiedź, wyrażając tym szerszą zasadę, że u każdego człowieka przeżycie świętości jest inne i każdy, kto ma dobrą wolę, musi odnaleźć własną drogę, która nie polega na tym, by naśladować cudze rozwiązania, tylko czerpiąc z nich inspiracje, znajdować własną drogę wzrostu, czyli uprawiać postęp w sferze ducha, co jest zawsze drogą do świętości”. Krzysztof Zanussi

Tom 39 (2018): Mistrz Wajda

Nie minęły dwa lata od śmierci najwybitniejszego polskiego reżysera i wciąż staramy się ogarnąć rozmiary jego dzieła. Numery specjalne poświęcone twórczości Andrzeja Wajdy opublikowały już czołowe czasopisma literackie: parysko-warszawskie „Zeszyty Literackie” (2016, nr 4), „Nowa Dekada Krakowska” (2017, nr 3), poznańskie „Przestrzenie Teorii (2017). Przyszła pora na „Studia Filmoznawcze”. Tegoroczny numer, gromadzący rozważania filmoznawców z kilku ośrodków krajowych i zagranicznych, stanowi jeszcze jeden wyraz hołdu dla wielkiego artysty.

Tom 38 (2017): Contemporary Transnational Westerns: Themes and Variations since 2000

Formuła gatunkowa rozszerzała się dynamicznie już w czasach jej szczytowej popularności i ten stan trwa do dzisiaj, co świadczy o jej estetycznej atrakcyjności, wręcz fenomenalności. Do dzisiaj powstają westerny amerykańskie — to oczywiście nie musi dziwić. Ale powstają też polskie, austriackie, francuskie, azjatyckie, australijskie, westerny z krajów arabskich. Oprócz tego kręcone są westerny polityczne, psychologiczne, feministyczne i — oczywiście — postmodernistyczne. O tym wszystkim można przeczytać w 38. numerze „Studiów Filmoznawczych”.

Tom 37 (2016): Polsko-ukraińskie sąsiedztwo na ekranie filmowym. Польсько-українське сусідство на кінематографічному екрані

Ukraińcy i Polacy są od wieków sąsiadami. To sąsiedztwo było i nadal jest trudne. Czasem bardzo. Ale przecież oba narody są na nie skazane. Oba mają wiele do zyskania, jeśli będą trwały w wysiłkach mających na celu pojednanie i współpracę. I wiele do stracenia, jeśli potrzebę tych wysiłków zlekceważą. Tom trzydziesty siódmy „Studiów Filmoznawczych” stanowi efekt pragnienia jego redaktorów i autorów położenia małej cegiełki w budowaniu pojednania i zaufania między Ukraińcami i Polakami. Jego tematyka — wzajemne portretowanie się obu narodów w sztuce filmowej — jeszcze w żadnej publikacji polskojęzycznej czy ukraińskojęzycznej nie była podejmowana.

Tom 36 (2015): Filmowe portrety pisarzy

Sztuka filmowa ma liczne, niektóre bardzo głębokie, związki z literaturą piękną. Każdy niemal film, zwłaszcza fabularny czy dokumentalny, a także poetycki, ma u swoich podstaw jakiś kontekst literacki: jakiś projekt słowny i jego autora. Jakiegoś pisarza. Pisarz z kolei to artysta uprawiający królową sztuk — sztukę bodaj najstarszą i przez wieki niemal bezkonkurencyjną pod względem siły i subtelności oddziaływania na ludzi. Dlatego uznaliśmy, że cały jeden numer naszego rocznika warto poświęcić zagadnieniu „filmowych portretów pisarzy”. Są zatem w tomie 36. „Studiów…” teksty o filmowych wizerunkach polskich poetów (Mirona Białoszewskiego, Cypriana Kamila Norwida), o adaptacjach utworów literackich jako swoistych próbach uchwycenia profilu duchowego ich autorów (tu: prozy Gombrowicza czy Edgara Alana Poe), o literackich inspiracjach obecnych w dorobku filmowym reżysera (Przemysława Wojcieszka czy Paola Sorrentina odwołującego się do Georges’a Simenona), o mało znanych i zaskakujących związkach z filmem znanego pisarza (Ferdynanda Goetla), o filmach będących próbami biografii słynnych pisarzy (Yukio Mishimy czy Trumana Capote’a). Inne wątki tematu portretowania pisarza w filmie ujęte w naszym tomie to: fenomen pisarstwa ściśle powiązanego z uprawianiem reżyserii (Tadeusz Konwicki i Andrzej Bart), kondycja pisarza hollywoodzkiego, powiązania pisarza i filmowca z awangardą (James Broughton, William S. Burroughs), uwikłanie pisarstwa w kontekst egzystencjalny (tekst o Jarosławie Hašku czy o filmie Alaina Resnais’ego Opatrzność).

Tom 35 (2014): Kino Europy Wschodniej — dawniej i dziś

Europa Wschodnia to fascynujący region. Między innymi dlatego, że wielu badaczom niełatwo go zdefiniować geograficznie, politycznie czy kulturowo. W tomie 35. „Studiów Filmoznawczych” znajdują się głównie teksty dotyczące kinematografii państw traktowanych jako wschodnioeuropejskie we wszelkich istniejących definicjach Europy Wschodniej. Tylko szkic o litewskim reżyserze Šarūnasie Bartasie i o filmie Jerzego Skolimowskiego — Essential Killing — wyróżniają się pod tym względem. Proporcje ilościowe między artykułami oddają — tak można by rzecz ująć — faktyczne proporcje między krajami należącymi do Europy Wschodniej: najwięcej jest artykułów o kinie rosyjskim, na drugim miejscu plasują się artykuły dotyczące X muzy na Ukrainie, jeden szkic odnosi się do kinematografii rosyjskiej, ukraińskiej i białoruskiej jednocześnie. „Prorosyjska” nadreprezentacja w tematyce tekstów zaburza narodowe proporcje, ale — świadomie lub nie — dobrze chyba oddaje specyfikę kina Europy Wschodniej, dawniej poddanego presji sowieckiego imperium, a dziś borykającego się z postkolonialnym dziedzictwem. W tomie znajdują się interesujące teksty autorów młodych, wstępujących na scenę filmoznawczą, oraz klasyków, takich jak ks. Marek Lis, Dobrochna Dabert czy Mariola Marczak albo Rafał Syska. W drugiej części tomu — Recenzje i omówienia — znajduje się spora liczba znakomitych szkiców krytycznych dotyczących niedawno wydanych książek filmoznawczych.

Tom 34 (2013): Przemijanie jako temat filmowy

Pomysł poświęcenia nowego tomu „Studiów Filmoznawczych” zagadnieniu przemijania jako tematowi filmowemu powstał w głowie Sławomira Bobowskiego po obejrzeniu wzruszającego utworu o miłości i przemijaniu: Hanami — Kwiat wiśni. Ponieważ zaś tematy przewodnie tomu, czyli przemijanie w filmie i upływ czasu, jak twierdzi jego recenzent, prof. Mirosław Przylipiak, trafiają w samo sedno zjawiska filmu i nie było dotychczas żadnej większej pracy poświęconej temu zagadnieniu, powstał obszerny zbiór prac „mapujących” problematykę przemijania i pokazujących jej „potencjał” oraz „wagę”. Rzecz więc o filmie i o przemijaniu, o tęsknocie i odchodzeniu w niepamięć mitów; rzecz o ojczyźnie, ojcowiźnie, starości i śmierci; mowa o apokalipsie, przeznaczeniu, pokusie i przekleństwie nieprzemijania w filmach wampirycznych. Lektura obowiązkowa.

Tom 33 (2012): Film dziecięcy, dziecko w filmie. English version

Kino „przedeklinowało” problemy dziecięce przez wszelkie możliwe przypadki indywidualne i zbiorowe: wyzysku, wojny, zbrodni, choroby, lęku, okrucieństwa, przemocy, osamotnienia, egoizmu, deprawacji, manipulacji etc. Do starych zagrożeń doszły nowe, jak zmuszanie do nierządu i wykorzystywanie w konfliktach zbrojnych, zabijanie na „części zamienne”, rozłąka rodziców, nie mówiąc już o zjawiskach traktowanych jako cywilizacyjny postęp, że wymienimy: telewizję, Internet, gry komputerowe, a nawet nadmierny, demoralizujący dziecko dobrobyt. Na szczęście kino dostrzega także słoneczne strony dzieciństwa, w czym prym wiedzie tzw. kino familijne. Artykuły zamieszczone w 33. tomie „Studiów Filmoznawczych” rzucają sporo światła na wybrane problemy z dziedziny filmu dziecięcego. Ich autorami są głównie badacze młodego i średniego pokolenia, znakomicie poruszający się po tej tematyce. Ich teksty pozwalają dostrzec wagę dziecięcego toposu jako arki przymierza między dawnymi i nowymi laty.

Tom 33 (2012): Film dziecięcy, dziecko w filmie

Kino „przedeklinowało” problemy dziecięce przez wszelkie możliwe przypadki indywidualne i zbiorowe: wyzysku, wojny, zbrodni, choroby, lęku, okrucieństwa, przemocy, osamotnienia, egoizmu, deprawacji, manipulacji etc. Do starych zagrożeń doszły nowe, jak zmuszanie do nierządu i wykorzystywanie w konfliktach zbrojnych, zabijanie na „części zamienne”, rozłąka rodziców, nie mówiąc już o zjawiskach traktowanych jako cywilizacyjny postęp, że wymienimy: telewizję, Internet, gry komputerowe, a nawet nadmierny, demoralizujący dziecko dobrobyt. Na szczęście kino dostrzega także słoneczne strony dzieciństwa, w czym prym wiedzie tzw. kino familijne. Artykuły zamieszczone w 33. tomie „Studiów Filmoznawczych” rzucają sporo światła na wybrane problemy z dziedziny filmu dziecięcego. Ich autorami są głównie badacze młodego i średniego pokolenia, znakomicie poruszający się po tej tematyce. Ich teksty pozwalają dostrzec wagę dziecięcego toposu jako arki przymierza między dawnymi i nowymi laty.

Tom 32 (2011): Bollywood - prawdy i mity

Monograficzny tom „Studiów Filmoznawczych” zatytułowany Bollywood – prawdy i mity jest czwartą polską publikacją poświęconą kinu indyjskiemu. W 14 artykułach przedstawiono szeroką panoramę zjawisk związanych z tym typem kina w wymiarze estetycznym, psychologicznym, socjologicznym, politycznym i handlowym: budowanie marki osobistej, gwiazdorskie wizerunki, bollywoodzkie klany rodzinne, moda, przełamywanie tabu. W tomie tradycyjnie znalazły się także recenzje i omówienia – m.in. książki B. Blocka Opowiadanie obrazem oraz U. Woźniakowskiej Bollywood. Pragnienie prawdy i tęsknota za mitem.

Tom 31 (2010): Film noir

XXXI tom „Studiów Filmoznawczych” nosi tytuł „Urok mroku-film noir” . Teksty zebrane przez S. Bobowskiego są pierwszą w polskiej literaturze pracą o czarnym kinie. Tom ten to prawdziwa gratka dla wielbicieli gatunku, gdyż autorzy wnikliwie omawiają w nim bogatą filmografię, począwszy od klasycznego filmu gangsterskiego, poprzez włoskie giallo politico, japońskie mroczne filmy o yakuzie, na filmach neo-noir i retro-noir kończąc. Doskonała lektura dla tych, którzy kinem noir już się interesują, jak i dla tych, którzy dopiero stawiają pierwsze kroki na filmoznawczej ścieżce. Czyta się z zapartym tchem.

Tom 30 (2009): Adaptacje, adaptacje...

Tom trzydziesty Studiów Filmoznawczych poświęcony jest tematyce adaptacji literatury w filmie. Znalazły się tu artykuły na temat kina nawiązującego m.in. do literatury japońskiej i brytyjskiej. Autorzy starają się uwzględnić w swoich analizach kontekst kulturowy i zachodzące w nim przemiany jako czynnik wpływający na kształt adaptacji. Niektóre z prac stanowią omówienie dzieł ekranowych niemal zupełnie nieznanych w Polsce.

Tom 29 (2008): Niebo i piekło melodramatu

Melodramat jeszcze dość niedawno był raczej lekceważony przez polskie filmoznawstwo uniwersyteckie i krytyków kinowych, co przecież nazbyt mocno rozmijało się z upodobaniami widowni kinowej. Postępując za badaczami zachodnimi, polskie filmoznawstwo powoli nadrabia braki w eksplorowaniu historycznych i kulturowych zasług melodramatu. Pojawiły się już prace Marii Janion, Aliny Madej, Grażyny Stachówny, które wytyczyły kierunki badań i przetarły ścieżki dalszych poszukiwań naukowych. W 1982 roku ukazał się monografi czny numer „Filmu na Świecie” (nr 6) zawierający teksty, w tym kilka przedruków z pism obcojęzycznych, poświęcone melodramatowi fi lmowemu, potem jednakże nie było już w Polsce żadnego tomu zbiorowego prezentującego różne aspekty funkcjonowania „wyciskacza łez”. Dlatego pomysł Grażyny Stachówny, by kolejny numer „Studiów Filmoznawczych” poświęcić właśnie temu fenomenowi kina i szerzej – kultury popularnej, wydał mi się bardzo na miejscu i na czasie.

 

Ze Wstępu