Spis wszystkich numerów

Tom 40 (2019): Święci na ekranie filmowym

O zawartości niniejszego tomu noszącego tytuł Święci na ekranie filmowym najlepiej mówi fragment wstępu pióra znakomitego polskiego reżysera: „Filmy, o których traktuje ta książka, są z założenia elitarne, gdyż w większości wychodzą z ofertą do nieprzekonanych i przynoszą zastanowienie, a nie gotową odpowiedź, wyrażając tym szerszą zasadę, że u każdego człowieka przeżycie świętości jest inne i każdy, kto ma dobrą wolę, musi odnaleźć własną drogę, która nie polega na tym, by naśladować cudze rozwiązania, tylko czerpiąc z nich inspiracje, znajdować własną drogę wzrostu, czyli uprawiać postęp w sferze ducha, co jest zawsze drogą do świętości”. Krzysztof Zanussi

Tom 39 (2018): Mistrz Wajda

Nie minęły dwa lata od śmierci najwybitniejszego polskiego reżysera i wciąż staramy się ogarnąć rozmiary jego dzieła. Numery specjalne poświęcone twórczości Andrzeja Wajdy opublikowały już czołowe czasopisma literackie: parysko-warszawskie „Zeszyty Literackie” (2016, nr 4), „Nowa Dekada Krakowska” (2017, nr 3), poznańskie „Przestrzenie Teorii (2017). Przyszła pora na „Studia Filmoznawcze”. Tegoroczny numer, gromadzący rozważania filmoznawców z kilku ośrodków krajowych i zagranicznych, stanowi jeszcze jeden wyraz hołdu dla wielkiego artysty.

Tom 38 (2017): Contemporary Transnational Westerns: Themes and Variations since 2000

Formuła gatunkowa rozszerzała się dynamicznie już w czasach jej szczytowej popularności i ten stan trwa do dzisiaj, co świadczy o jej estetycznej atrakcyjności, wręcz fenomenalności. Do dzisiaj powstają westerny amerykańskie — to oczywiście nie musi dziwić. Ale powstają też polskie, austriackie, francuskie, azjatyckie, australijskie, westerny z krajów arabskich. Oprócz tego kręcone są westerny polityczne, psychologiczne, feministyczne i — oczywiście — postmodernistyczne. O tym wszystkim można przeczytać w 38. numerze „Studiów Filmoznawczych”.

Tom 37 (2016): Polsko-ukraińskie sąsiedztwo na ekranie filmowym. Польсько-українське сусідство на кінематографічному екрані

Ukraińcy i Polacy są od wieków sąsiadami. To sąsiedztwo było i nadal jest trudne. Czasem bardzo. Ale przecież oba narody są na nie skazane. Oba mają wiele do zyskania, jeśli będą trwały w wysiłkach mających na celu pojednanie i współpracę. I wiele do stracenia, jeśli potrzebę tych wysiłków zlekceważą. Tom trzydziesty siódmy „Studiów Filmoznawczych” stanowi efekt pragnienia jego redaktorów i autorów położenia małej cegiełki w budowaniu pojednania i zaufania między Ukraińcami i Polakami. Jego tematyka — wzajemne portretowanie się obu narodów w sztuce filmowej — jeszcze w żadnej publikacji polskojęzycznej czy ukraińskojęzycznej nie była podejmowana.

Tom 36 (2015): Filmowe portrety pisarzy

Sztuka filmowa ma liczne, niektóre bardzo głębokie, związki z literaturą piękną. Każdy niemal film, zwłaszcza fabularny czy dokumentalny, a także poetycki, ma u swoich podstaw jakiś kontekst literacki: jakiś projekt słowny i jego autora. Jakiegoś pisarza. Pisarz z kolei to artysta uprawiający królową sztuk — sztukę bodaj najstarszą i przez wieki niemal bezkonkurencyjną pod względem siły i subtelności oddziaływania na ludzi. Dlatego uznaliśmy, że cały jeden numer naszego rocznika warto poświęcić zagadnieniu „filmowych portretów pisarzy”. Są zatem w tomie 36. „Studiów…” teksty o filmowych wizerunkach polskich poetów (Mirona Białoszewskiego, Cypriana Kamila Norwida), o adaptacjach utworów literackich jako swoistych próbach uchwycenia profilu duchowego ich autorów (tu: prozy Gombrowicza czy Edgara Alana Poe), o literackich inspiracjach obecnych w dorobku filmowym reżysera (Przemysława Wojcieszka czy Paola Sorrentina odwołującego się do Georges’a Simenona), o mało znanych i zaskakujących związkach z filmem znanego pisarza (Ferdynanda Goetla), o filmach będących próbami biografii słynnych pisarzy (Yukio Mishimy czy Trumana Capote’a). Inne wątki tematu portretowania pisarza w filmie ujęte w naszym tomie to: fenomen pisarstwa ściśle powiązanego z uprawianiem reżyserii (Tadeusz Konwicki i Andrzej Bart), kondycja pisarza hollywoodzkiego, powiązania pisarza i filmowca z awangardą (James Broughton, William S. Burroughs), uwikłanie pisarstwa w kontekst egzystencjalny (tekst o Jarosławie Hašku czy o filmie Alaina Resnais’ego Opatrzność).

Tom 35 (2014): Kino Europy Wschodniej — dawniej i dziś

Europa Wschodnia to fascynujący region. Między innymi dlatego, że wielu badaczom niełatwo go zdefiniować geograficznie, politycznie czy kulturowo. W tomie 35. „Studiów Filmoznawczych” znajdują się głównie teksty dotyczące kinematografii państw traktowanych jako wschodnioeuropejskie we wszelkich istniejących definicjach Europy Wschodniej. Tylko szkic o litewskim reżyserze Šarūnasie Bartasie i o filmie Jerzego Skolimowskiego — Essential Killing — wyróżniają się pod tym względem. Proporcje ilościowe między artykułami oddają — tak można by rzecz ująć — faktyczne proporcje między krajami należącymi do Europy Wschodniej: najwięcej jest artykułów o kinie rosyjskim, na drugim miejscu plasują się artykuły dotyczące X muzy na Ukrainie, jeden szkic odnosi się do kinematografii rosyjskiej, ukraińskiej i białoruskiej jednocześnie. „Prorosyjska” nadreprezentacja w tematyce tekstów zaburza narodowe proporcje, ale — świadomie lub nie — dobrze chyba oddaje specyfikę kina Europy Wschodniej, dawniej poddanego presji sowieckiego imperium, a dziś borykającego się z postkolonialnym dziedzictwem. W tomie znajdują się interesujące teksty autorów młodych, wstępujących na scenę filmoznawczą, oraz klasyków, takich jak ks. Marek Lis, Dobrochna Dabert czy Mariola Marczak albo Rafał Syska. W drugiej części tomu — Recenzje i omówienia — znajduje się spora liczba znakomitych szkiców krytycznych dotyczących niedawno wydanych książek filmoznawczych.

Tom 34 (2013): Przemijanie jako temat filmowy

Pomysł poświęcenia nowego tomu „Studiów Filmoznawczych” zagadnieniu przemijania jako tematowi filmowemu powstał w głowie Sławomira Bobowskiego po obejrzeniu wzruszającego utworu o miłości i przemijaniu: Hanami — Kwiat wiśni. Ponieważ zaś tematy przewodnie tomu, czyli przemijanie w filmie i upływ czasu, jak twierdzi jego recenzent, prof. Mirosław Przylipiak, trafiają w samo sedno zjawiska filmu i nie było dotychczas żadnej większej pracy poświęconej temu zagadnieniu, powstał obszerny zbiór prac „mapujących” problematykę przemijania i pokazujących jej „potencjał” oraz „wagę”. Rzecz więc o filmie i o przemijaniu, o tęsknocie i odchodzeniu w niepamięć mitów; rzecz o ojczyźnie, ojcowiźnie, starości i śmierci; mowa o apokalipsie, przeznaczeniu, pokusie i przekleństwie nieprzemijania w filmach wampirycznych. Lektura obowiązkowa.

Tom 33 (2012): Film dziecięcy, dziecko w filmie. English version

Kino „przedeklinowało” problemy dziecięce przez wszelkie możliwe przypadki indywidualne i zbiorowe: wyzysku, wojny, zbrodni, choroby, lęku, okrucieństwa, przemocy, osamotnienia, egoizmu, deprawacji, manipulacji etc. Do starych zagrożeń doszły nowe, jak zmuszanie do nierządu i wykorzystywanie w konfliktach zbrojnych, zabijanie na „części zamienne”, rozłąka rodziców, nie mówiąc już o zjawiskach traktowanych jako cywilizacyjny postęp, że wymienimy: telewizję, Internet, gry komputerowe, a nawet nadmierny, demoralizujący dziecko dobrobyt. Na szczęście kino dostrzega także słoneczne strony dzieciństwa, w czym prym wiedzie tzw. kino familijne. Artykuły zamieszczone w 33. tomie „Studiów Filmoznawczych” rzucają sporo światła na wybrane problemy z dziedziny filmu dziecięcego. Ich autorami są głównie badacze młodego i średniego pokolenia, znakomicie poruszający się po tej tematyce. Ich teksty pozwalają dostrzec wagę dziecięcego toposu jako arki przymierza między dawnymi i nowymi laty.

Tom 33 (2012): Film dziecięcy, dziecko w filmie

Kino „przedeklinowało” problemy dziecięce przez wszelkie możliwe przypadki indywidualne i zbiorowe: wyzysku, wojny, zbrodni, choroby, lęku, okrucieństwa, przemocy, osamotnienia, egoizmu, deprawacji, manipulacji etc. Do starych zagrożeń doszły nowe, jak zmuszanie do nierządu i wykorzystywanie w konfliktach zbrojnych, zabijanie na „części zamienne”, rozłąka rodziców, nie mówiąc już o zjawiskach traktowanych jako cywilizacyjny postęp, że wymienimy: telewizję, Internet, gry komputerowe, a nawet nadmierny, demoralizujący dziecko dobrobyt. Na szczęście kino dostrzega także słoneczne strony dzieciństwa, w czym prym wiedzie tzw. kino familijne. Artykuły zamieszczone w 33. tomie „Studiów Filmoznawczych” rzucają sporo światła na wybrane problemy z dziedziny filmu dziecięcego. Ich autorami są głównie badacze młodego i średniego pokolenia, znakomicie poruszający się po tej tematyce. Ich teksty pozwalają dostrzec wagę dziecięcego toposu jako arki przymierza między dawnymi i nowymi laty.

Tom 32 (2011): Bollywood - prawdy i mity

Monograficzny tom „Studiów Filmoznawczych” zatytułowany Bollywood – prawdy i mity jest czwartą polską publikacją poświęconą kinu indyjskiemu. W 14 artykułach przedstawiono szeroką panoramę zjawisk związanych z tym typem kina w wymiarze estetycznym, psychologicznym, socjologicznym, politycznym i handlowym: budowanie marki osobistej, gwiazdorskie wizerunki, bollywoodzkie klany rodzinne, moda, przełamywanie tabu. W tomie tradycyjnie znalazły się także recenzje i omówienia – m.in. książki B. Blocka Opowiadanie obrazem oraz U. Woźniakowskiej Bollywood. Pragnienie prawdy i tęsknota za mitem.

Tom 31 (2010): Film noir

XXXI tom „Studiów Filmoznawczych” nosi tytuł „Urok mroku-film noir” . Teksty zebrane przez S. Bobowskiego są pierwszą w polskiej literaturze pracą o czarnym kinie. Tom ten to prawdziwa gratka dla wielbicieli gatunku, gdyż autorzy wnikliwie omawiają w nim bogatą filmografię, począwszy od klasycznego filmu gangsterskiego, poprzez włoskie giallo politico, japońskie mroczne filmy o yakuzie, na filmach neo-noir i retro-noir kończąc. Doskonała lektura dla tych, którzy kinem noir już się interesują, jak i dla tych, którzy dopiero stawiają pierwsze kroki na filmoznawczej ścieżce. Czyta się z zapartym tchem.

Tom 30 (2009): Adaptacje, adaptacje...

Tom trzydziesty Studiów Filmoznawczych poświęcony jest tematyce adaptacji literatury w filmie. Znalazły się tu artykuły na temat kina nawiązującego m.in. do literatury japońskiej i brytyjskiej. Autorzy starają się uwzględnić w swoich analizach kontekst kulturowy i zachodzące w nim przemiany jako czynnik wpływający na kształt adaptacji. Niektóre z prac stanowią omówienie dzieł ekranowych niemal zupełnie nieznanych w Polsce.