Spis wszystkich numerów

Tom 10 (2019): Społeczne konteksty bezpieczeństwa

Podjęta problematyka bezpieczeństwa, analizowana z perspektywy nauk społecznych, stała się wymuszonym przez rzeczywistość a poprzez to coraz popularniejszym polem badawczym. Przyczyn tego należy szukać, po pierwsze, w samej rzeczywistości społecznej. Obecne w niej różnorodne zagrożenia, jak (między innymi) trwające wojny, ataki terrorystyczne, zagrożenia klimatyczne, epidemie czy kryzysy finansowe mają swój wspólny mianownik, który można definiować jako „społeczeństwo ryzyka” lub jako kulturę strachu. Po drugie, istotność sfery bezpieczeństwa wzrasta ze względu na aspekt prognostyczny. Zagrożenia mają często charakter potencjalny, niezrealizowany a jednocześnie cechują się znacznym wpływem na zmiany społeczne już tu i teraz. Trzeciej przyczyny rozwoju badań nad społecznymi kontekstami bezpieczeństwa należy szukać w samej teorii socjologicznej (zwłaszcza nurt funkcjonalny i nurt konfliktu), jak i analizie (modelowej) systemów i struktur społecznych . Socjologiczna refleksja nad bezpieczeństwem stała się od samego początku jednym z istotniejszych kierunków badawczych, podejmowanych przez badaczy Instytutu Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Stąd zrodził się pomysł przygotowania numeru tematycznego „Forum Socjologicznego”, o tytule „Społeczne konteksty bezpieczeństwa”. Prezentowane w tomie artykuły są pochodną referatów i dyskusji konferencyjnych, jakie w maju 2019 roku odbyły się w ośrodku wrocławskim w trakcie cyklicznej XXX Międzynarodowej Konferencji Naukowej Socjologia grup dyspozycyjnych. Pomiędzy teorią nauk społecznych a praktyką (Wrocław, 9-10 maja) oraz podczas XVII Ogólnopolskim Zjeździe Socjologicznym Ja, My, Oni? Podmiotowość, tożsamość, przynależność (Wrocław, 11-14 września). Data opublikowania tego numeru „Forum Socjologicznego” zbiegła się także z X-leciem funkcjonowania Zakładu Socjologii Grup Dyspozycyjnych Instytutu Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Tom 9 (2018): Wartości, moda, innowacje. Zachowania konsumenckie z perspektywy społecznej i ekonomicznej

Problematyka interdyscyplinarnie pojmowanych zachowań konsumenckich i wpływu determinant — zarówno o charakterze ekonomicznym, jak i kulturowym — na owe zachowania w istotnym stopniu kreuje funkcjonowanie współczesnego społeczeństwa. Autorzy tomu koncentrują się na zagadnieniach związanych z wartościami, modą oraz innowacjami właśnie w perspektywie zachowań dzisiejszych konsumentów. Badania zachowań i zwyczajów konsumentów współcześnie oparte są na założeniu, że ludzie często kupują produkty nie dlatego, że do czegoś służą, ale dlatego, że coś symbolizują. Nie oznacza to, że podstawowa funkcja produktu nie jest ważna, tylko że role, jakie produkty odgrywają w naszym życiu, rozciągają się poza funkcje użytkowe, które spełniają. Poszczególne osoby mogą kierować się różnymi pobudkami w podejmowaniu decyzji zakupowych, są z jednej strony indywidualnymi jednostkami, z drugiej zaś członkami ukształtowanej społecznie i terytorialnie zbiorowości. W oddawanym do rąk czytelnika tomie znajduje się w sumie osiemnaście artykułów. Zostały one, dla merytorycznego porządku, odpowiednio zgrupowane w czterech częściach. Część pierwsza, wprowadzająca, dotyczy społecznych, kulturowych i ekonomicznych aspektów konsumpcji, część druga to artykuły traktujące o modzie, designie oraz upodobaniach kulinarnych w kontekście współczesnego konsumpcjonizmu oraz ekonomii estetycznej. Część trzecia dotyczy zmian w konsumpcji w wyniku rozwoju nowych mediów i innowacji, a czwarta — konsumpcji usług na tle nowych trendów w zachowaniach konsumenckich. W dziewiątym tomie „Forum Socjologicznego” zamieszczone zostały także sprawozdania z wydarzeń naukowych oraz recenzja.

Tom 8 (2017): Seks nasz (nie)powszedni. Społeczno-kulturowe konteksty zachowań seksualnych

Jeszcze do niedawna problematyka seksu i erotyki była wiązana z perspektywą antropologiczną lub z marginalnymi nurtami socjologicznymi. Obecnie tematyka seksualności pojawia się w głównym nurcie socjologii. Pogłębianie refleksji nad ludzką seksualnością prowadziło do odkrywania ogromnej różnorodności jej form. Dostrzeżenie jej wyzwoliło proces przejścia od perspektywy esencjalistycznej do perspektywy konstrukcjonistycznej. Podejście esencjalistyczne bazuje na przekonaniu, że zjawiska związane z funkcjonowaniem człowieka są naturalne i zdeterminowane biologicznie, powiązane z reprodukcją gatunkową. Z kolei założenie konstrukcjonistyczne to teza o społecznym konstruowaniu rzeczywistości. Konstrukcjoniści zaczęli dostrzegać, jak seksualność człowieka jest zawsze powiązana z warunkami społecznymi. Jest zmienna kulturowo i historycznie, stanowi wynik ciągłych negocjacji i konfliktów pomiędzy tymi, którzy mają władzę kontrolowania a tymi, którzy opierają się tym mechanizmom. Nauki społeczne uświadamiają, że nie ma jednej seksualności, zamiast tego są wielorakie formy odzwierciedlone w dyskursywnej mnogości.

Tom 7 (2016): Dokumenty osobiste w doświadczeniach badawczych — od (auto)biografii do fikcji (nie)literackiej

Prezentowany tom jest ważnym głosem w polskim piśmiennictwie socjologicznym. Tom porusza temat badawczych problemów nad dokumentami osobistymi; ma charakter interdyscyplinarny. Biorący udział w jego powstaniu badacze poszerzają repertuar metod i technik analizy, co z pewnością skłoni do refleksji nie tylko samych socjologów. Jednym z jej najważniejszych obszarów jest tożsamość, zarówno badacza, jak i dyscypliny, którą reprezentuje. We wspólnym bowiem dążeniu do poznania kultury i człowieka jako jej uczestnika wykorzystanie różnych form dokumentów osobistych sprawi, że więcej kategorii badaczy połączy, niż podzieli.

Tom 6 (2015): Pamięć a przestrzeń

Pamięć stała się popularną kategorią w debacie poświęconej społecznym kontekstom historii i niezwykle popularnym przedmiotem studiów w ostatnich trzech dekadach. W literaturze funkcjonuje wiele rodzajów pamięci: pamięć społeczna, zbiorowa, kulturowa czy historyczna. Pojęcia te są niezwykle wieloznaczne, ponieważ są opisywane przez badaczy z różnych perspektyw dyscyplinowych. Prezentowany Tom zawiera różnorodne wątki występujące badaniach pamięci zbiorowej, poszczególne artykuły podejmują następujące kwestie: rola elit w kształtowaniu pamięci zbiorowej, funkcje mediów i nośników w pamięci zbiorowej, wpływ mitów na pamięć, znaczenie substratu przestrzeni miasta jako elementu tożsamości czy marki miasta, wpływ przestrzeni miejskiej na pamięć zbiorową i formy tego wpływu, wreszcie zjawisko wielokulturowości pamięci zbiorowej. Omawiane są też kwestie konfliktów etnicznych występujących w historii poszczególnych miast i ich skutki dla współczesnych form pamięci zbiorowej miasta. Wspomniana wieloznaczność pojęcia pamięci zbiorowej dotyczy również artykułów w niniejszym tomie. W zależności o perspektywy teoretycznej używane są różne kategorie pojęć (pamięć zbiorowa, kulturowa, historyczna, pamięć ustna, zmagazynowana). Tematyka tomu poświęcona jest przede wszystkim badaniu relacji pomiędzy pamięcią a przestrzenią a w szczególności przestrzenią miasta.

2015: Special Issue (Number One): Social boundaries and meanings of work in the 21st-century capitalism

Przygotowany w całości w języku angielskim, pierwszy numer specjalny „Forum Socjologicznego” poświęcony został tematyce społecznych granic i znaczenia pracy w warunkach późnego kapitalizmu. Zebrane w tomie teksty autorów polskich i zagranicznych podejmują problemy zacierających się rozróżnień między pracą odpłatną i nieodpłatną, standardowym i niestandardowym zatrudnieniem, prekaryzacją i bezpieczeństwem w sferze zawodowej. Tom podzielony został na cztery części („Nowe wymiary pracy a badania społeczne”, „Nowe miejsca pracy i doświadczenia na rynku pracy”, „Prekaryjna praca i prekaryjne światy społeczne”, „Migracja, mobilność i społeczne granice pracy”), które uzupełnione zostały o sprawozdania z konferencji oraz recenzje książkowe. The first special issue of Forum Socjologiczne/Sociological Forum addresses the theme of the social boundaries and meanings of work in the conditions of late capitalism. The articles written by Polish and international scholars and collected in the volume tackle the problems of blurring and shifting distinctions between paid and unpaid work, standard and non-standard employment, as well as precarisation and security in the occupational sphere. The volume is divided into four parts (“New dimensions of work and social science research”, “New workplaces and labour market experiences”, “Precarious work and precarious social worlds”, “Migration, mobility and the social boundaries of work”) supplemented by conference reports and book reviews.

Tom 5 (2014): Cywilizacje w perspektywie socjologicznej. Stan i kierunki badań nad cywilizacjami współczesnego świata

Piąty tom „Forum Socjologicznego” poświęcony jest cywilizacjom w perspektywie socjologicznej. Tematyka ta jest dziś szczególnie istotna, ponieważ wzajemne oddziaływania między cywilizacjami mają współcześnie kluczowe znaczenie dla konstruowania społecznego ładu, ponad poziomem społeczeństw narodowych — na poziomie megastrukturalnym. W tomie znalazły się artykuły poświęcone przede wszystkim socjologicznemu ujęciu problematyki cywilizacyjnej, uzupełnione refleksją o charakterze politologicznym, historycznym czy filozoficznym. Badania prowadzone są zarówno w aspekcie teoretyczno-metodologicznym, jak i analizy konkretnych procesów zachodzących w cywilizacjach współczesnego świata. Publikacja wpisuje się w rozwijaną w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego (między innymi przez cykl konferencji „Cywilizacje w perspektywie socjologicznej”) problematykę cywilizacjologii.

Tom 4 (2013): Nowe trendy w konsumpcji i zmiany w komunikowaniu społecznym. Współczesne orientacje i metody badań

Tom zawiera artykuły poświęcone nowym tendencjom w dziedzinie racjonalnej konsumpcji, jej struktury i kulturowych aspektów, a także współczesnych rynków oraz trendów w konsumpcji i komunikacji społecznej. Autorzy wskazują na konieczność przejścia od nadmiernego konsumpcjonizmu do zrównoważonej konsumpcji, co pociąga za sobą istotne zmiany w stylu życia i praktykach konsumenckich. W tomie znajdują sie również recenzje i sprawozdania z ogólnopolskich i międzynarodowych konferencji naukowych na tematy socjologiczne.

Tom 3 (2012): Wiedza-Nauka-Poznanie naukowe

W kolejnym, trzeci tomie „Forum Socjologicznego” Marek Sikora podjął próbę przedstawienia ewolucji myśli konstruktywistycznej oraz jej głównych reprezentantów. Autor analizuje między innymi poglądy L. Flecka i przedstawicieli socjologii wiedzy naukowej, a także zestawia myśl konstruktywistyczną ze stanowiskiem realistycznym. Ewa Banaszak w swoim artykule zastanawia się, „czy dyscyplinie naukowej jest potrzebna tożsamość?”, a Agata Krasowska zajmuje się problematyką konstruowania w socjologii podmiotowości, będącej fenomenem kultury socjologicznej. Marcelina Zuber stawia pytanie: czy socjologia nauki potrzebuje filozofii? Autorka zauważa, że odpowiedź różni się w zależności od tego, czy uwzględnia się klasyczną socjologię nauki, czy współczesne propozycje badania nauki. Barbara Pabjan zajmuje się przekonaniami epistemologicznymi naukowców, przedstawicieli nauk przyrodniczych, odnośnie do takich kategorii, jak prawda i obiektywizm. W publikacji kończącej część „Artykuły” Paweł Czajkowski i Paweł Trojanowski badają zagadnienie habilitacji w modelu kariery naukowej. W tomie zamieszczone są też recenzje, m.in. książki Ludwika Krzywickiego Za Atlantykiem. Wrażenia z podróży po Ameryce.

Tom 2 (2011): Wokół problemów socjologii edukacji i badań młodzieży

Drugi tom wrocławskiego „Forum Socjologicznego” poświęcony został problematyce socjologii edukacji oraz badań młodzieży. Autorzy artykułów koncentrują się na zagadnieniach związanych między innymi z wpływem władzy na edukację, programami edukacyjnymi, socjalizacją młodzieży czy występowaniem nierówności w tej grupie społecznej. Artykuły często zawierają przy tym także analizę wielu badań empirycznych dotyczących młodzieży. Ostatnia część tomu to obszerne zestawienie sprawozdań z konferencji oraz przegląd recenzji wybranych, wydanych ostatnio socjologicznych publikacji. „Forum Socjologiczne” 2 stanowi zestaw artykułów podejmujących ważne i aktualne tematy z zakresu socjologii edukacji i badań młodzieży, a ich różnorodność sprawi, że publikacja zainteresuje szerokie grono czytelników.

Tom 1 (2010)

Tom poświęcony jest transformacji, jej pojmowaniu, ramom czasowym, przebiegowi i konsekwencjom. Na uwagę zasługuje zróżnicowane podejście do procesu transformacji i jej odmienne oceny w świetle poszczególnych analiz. Choć dominuje socjologiczna perspektywa w przedstawianiu procesu, to wielu autorów sięga do jej historycznych, ekonomicznych i prawnych uwarunkowań. Transformacja postrzegana jest zarówno z perspektywy polskich doświadczeń, jak i światowych megatrendów. Ogląd transformacji uwzględnia następowanie wolnego rynku, kształtowanie się nowego ładu systemowego i przemiany w położeniu społecznym. Autorzy tekstów korzystają z uznanych teorii i aktualnych wyników sondaży.